W jaki sposób pracodawca powinien zwrócić się do zakładowych organizacji związkowych o informację o pracownikach korzystających z ich ochrony, aby ewentualne nieudzielenie odpowiedzi zwalniało go z obowiązku współdziałania z tymi organizacjami w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy?

Obrona indywidualnych praw pracownika ze stosunku pracy polega m.in. na obowiązku współdziałania pracodawcy z zakładową organizacją związkową w sytuacjach określonych w prawie pracy. W szczególności chodzi tu o uprzedni opiniodawczy udział tej organizacji w odniesieniu do wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony (art. 38 Kodeksu pracy), rozwiązania umowy bez wypowiedzenia (art. 52 § 3 Kodeksu pracy  i art. 53 § 4 Kodeksu pracy) i odrzucenia sprzeciwu pracownika od kary porządkowej (art. 112 § 1 Kodeksu pracy). Przewidziane są także przypadki wymogu zgody zakładowej organizacji związkowej, co przykładowo dotyczy rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z pracownicą w ciąży lub korzystającą z urlopu macierzyńskiego (art. 177 § 1 Kodeksu pracy) i wypowiedzenia oraz rozwiązania umowy z działaczem związkowym (art. 32 ustawy o związkach zawodowych).

Dla zachowania przez pracodawcę wymaganego prawem współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach indywidualnych pracowników konieczne jest posiadanie przez niego informacji, czy pracownik jest chroniony przez tę organizację. W celu uzyskania omawianej informacji pracodawca musi zwrócić się do zakładowej organizacji związkowej z wnioskiem o jej udzielenie na podstawie art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych. Przepis ten stanowi, że w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany zwrócić się do organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony. Nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach tych pracowników.

Omawiany art. 30 ust. 21 od dłuższego czasu budzi poważne spory interpretacyjne i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Według przeważającego poglądu właściwe i wystarczające jest jednorazowe zwrócenie się przez pracodawcę do wszystkich zakładowych organizacji związkowych o informację o wszystkich pracownikach przez nie bronionych (por. wyroki z: 10 października 2002 r., I PKN 529/01; 25 lipca 2003 r., I PKN 305/02, LEX nr 127947; 18 października 2005 r., II PK 90/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 291; 2 czerwca 1997 r., I PKN 197/97, OSNAPiUS 1998 nr 9, poz. 270 oraz 20 lipca 2000 r., I PKN 748/99, OSNAPiUS 2002 nr 3, poz. 76). Natomiast informacje o nowych pracownikach podlegających obronie organizacji związkowej powinny być przekazywane pracodawcy przez te organizacje z własnej inicjatywy. Sąd Najwyższy przyjmował jednak również pogląd odmienny, według którego pracodawca powinien zwrócić się do wszystkich zakładowych organizacji związkowych w trybie art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych przed podjęciem wobec pracownika każdej czynności wymagającej współdziałania z taką organizacją (por. wyroki z: 21 kwietnia 1999 r., I PKN 36/99, OSNAPiUS 1999 nr 11, poz. 34-36 oraz 22 stycznia 2008 r., II PK 138/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 64).

Należy podkreślić, iż przedstawione w powyższych wyrokach rozstrzygnięcia pomijały regulacje zawarte w ustawie o ochronie danych osobowych, która na mocy jej art. 3 ust. 2 pkt 2  ma przecież zastosowanie także do pracodawców. Są oni bowiem administratorami danych w rozumieniu art. 7 pkt 4 ustawy o ochronie danych osobowych. Za dane osobowe w rozumieniu tej ustawy uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do identyfikacji osoby fizycznej (art. 5 tej ustawy). Przetwarzanie danych osobowych przez pracodawcę (co oznacza, między innymi, ich zbieranie – art. 7 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych) dopuszczalne jest – między innymi – wtedy, gdy jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych). Takim przepisem jest art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych., zobowiązujący pracodawcę do zwrócenia się do zakładowej organizacji związkowej o informację o pracownikach korzystających z jej obrony.

Analizując wpływ regulacji zawartych w ustawie o ochronie danych osobowych, Sąd Najwyższy w uchwale  z dnia 24 stycznia 2012 r. (III PZP 7/11, OSP 2013, z.7-8, s. 483 i n.) stwierdził. iż „nieudzielenie przez zakładową organizację związkową żądanej przez pracodawcę informacji o pracownikach korzystających z jej obrony, nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zawiadomienia organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, jeżeli nieudzielenie tej informacji było uzasadnione ochroną danych osobowych (art. 38 § 1 k.p., art. 30 ust. 21 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm. oraz art. 23 ust. 1 pkt 2 i art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.)”.

Powyższa uchwała została wydana na podstawie następującego stanu faktycznego. Powódka wnosiła o zasądzenie od pozwanego banku odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Powódka zarzuciła wypowiedzeniu, że zostało dokonane z naruszeniem trybu konsultacji zamiaru wypowiedzenia z reprezentującą ją zakładową organizacją związkową, której jest członkiem. Pozwany przed wypowiedzeniem umowy o pracę zwrócił się do wszystkich zakładowych organizacji związkowych działających u niego o przedstawienie na piśmie imiennej listy pracowników, którzy są objęci obroną związkową przez daną organizację, wskazując jako podstawę tego wystąpienia art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych. W piśmie została zawarta informacja, że w razie nieprzedstawienia przez zakładową organizację związkową imiennej listy pracowników objętych obroną związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy pracodawca będzie zwolniony z obowiązku współdziałania z nią we wskazanych sprawach. Jedna z zakładowych organizacji związkowych odmówiła przedstawienia imiennej listy pracowników, twierdząc, że wystąpienie (żądanie) pracodawcy jest sprzeczne z prawem. Pozostałe zakładowe organizacje związkowe przedstawiły takie listy. Pozwany Bank uznał zatem, że jest zwolniony ze współdziałania z tą zakładową organizacją związkową, która odmówiła przedstawienia wnioskowanej listy i przed wypowiedzeniem powódce umowy o pracę nie zwrócił się do tej zakładowej organizacji związkowej z zapytaniem, czy powódka jest objęta obroną przez tę organizację, ani nie przeprowadził z nią konsultacji zamiaru wypowiedzenia powódce umowy o pracę zgodnie z art. 38 Kodeksu pracy.

Sąd Najwyższy podejmując wskazaną powyżej uchwałę wskazał, iż żadna występująca w orzecznictwie interpretacja art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych nie jest pozbawiona wad. Z tego względu Sąd Najwyższy, mając na celu usunięcie istniejących rozbieżności orzecznictwa między dwoma pionami sądownictwa, opowiedział się za stanowiskiem przeważającym w wyrokach sądów administracyjnych. Dominujące orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje bowiem, że pracodawca może żądać udzielenia informacji, o której mowa w art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych, tylko wtedy, gdy ma ona dotyczyć pracowników, wobec których pracodawca zamierza podjąć działania wymagające współdziałania z zakładową organizacją związkową, przy czym cel uzyskania tej informacji jest wprost wskazany w żądaniu jej udzielenia.

Autor: r.pr. Paweł Helta 

 

Wspólnicy i of counsel

Tomasz Barylski

Radca prawny, Wspólnik

Więcej

Adam Brzozowski

Radca prawny, Wspólnik

Więcej

Wojciech Kocot

Radca prawny, Wspólnik

Więcej

Wiesław Opalski

Radca prawny, of counsel

Więcej
Poznaj wszystkich

Kancelaria prawnicza

UL. KRAKOWSKIE PRZEDMIEŚCIE 4/6
Pokój 115

00-333 WARSZAWA

Kontakt